تماس درباره ما منابع سایت سایر آبزیان گونه های ماهی خانواده ماهیان درباره خلیج فارس و دریای عمان  
 
خلیج فارس و دریای عمان
تن زرد باله، گیدر
( Thunnus albacares )
گیدر



■ سیستماتیک:

■ نام علمی گونه: Thunnus albacares (Bonnaterre, 1788)j
:: نام های رایج در ایران: گیدر و نیز تن زرد باله. در گویشهای نواحی ایران، گباب و جودر هم نامیده می شود.
:: خانواده: تن ماهیان ،Scombridae
:: رده بندی کامل : Class: Actinopterygii > Order: Perciformes > Family: Scombridae
:: نام (های) غیر ایرانی: Yellowfin tuna و نیز : Pacific long-tailed tuna, Gedar...
کشورهای عربی حاشیه خلیج پارس و دریای عمان: کیباب، قباد، شکزور، تونة الزعنفة الصفراء و...
::برخی از اسامی علمی قدیمی، یا غیر معتبر: Scomber albacares, Germo albacares, Neothunnus albacares
:: ریشه لغوی: thynnos =یونانی >>ماهی تن

■ کشورهای محل زندگی ماهی گیدر:
تن زرد باله یا گیدر در بیش از 160 کشور دنیا از جمله آبهای ایران حضور دارد.
حضور آن در فرانسه و ترکیه مبهم است.

■ زیستگاه های گزارش شده ماهی گیدر:
ماهی گیدر، پراکنش جهانی داشته و در کلیه دریاهای گرمسیری و نیمه گرمسیری بجز دریای مدیترانه حضور دارد. بسیار مهاجر است.
در ایران بیشتر در دریای عمان است و در خلیج فارس کمیاب می باشد. علت آن می تواند عمق کم خلیج فارس و تاثیر پذیری از جریانهای آبی و بادهای شدید که در لایه های آب موثر ند باشد

■ ویژگی های زیستگاه ماهی گیدر:
ماهی گیدر ساکن آبهای شور دریایی و نیز آبهای لب شور، پلاژیک-اقیانوسی، اقیانوس رو، حاضر در اعماق 1 تا 250 متری و اغلب 1 تا 100 متری آب.
ساکن مناطق گرمسیری با دمای بین 15 تا 31 درجه است که دمای 28 درجه را ترجیح می دهد.
در اقیانوسها، پایین و بالای لایه ترموکلاین (پرده حرارتی) زندگی می کند و ندرتا وارد مناطق مرجانی می شود.
از 59 درجه شمالی تا 48 درجه جنوبی و 180 درجه غربی تا 180 درجه شرقی.

■ مشخصات ظاهری، رفتاری و فیزیولوژیک ماهی گیدر:

• خصوصیات ریخت شناسی و فیزیولوژیک ماهی گیدر:
دارای 11 تا 14 خار و 12-16 شعاع نرم در باله پشتی | باله مخرجی دارای 11-16 شعاع نرم و بدون خار| ستون مهره ها دارای 39 مهره | دومین باله پشتی و باله مخرجی بسیار بلند که گاهی بیش از 20درصد طول چنگالی می رسد | باله سینه ای معمولا بلند و معمولا به قبل دومین باله پشتی می رسد اما از آن بیشتر نمی شود | رنگ ماهی تن زردباله یا گیدر، سیاه متمایل به آبی با جلای فلزی که در ناحیه شکم به رنگ زرد و نقره ای متمایل می شود | ناحیه شکم دارای حدود 20 خط نامنظم تقریبا عمودی است | باله های پشتی و مخرجی و باله های کوچک، زرد هستند
• اندازه:
حداکثر طول چنگالی (پوزه تا وسط دم) گزارش شده برای گیدر 239 سانتیمتر است. طول چنگالی رایج آن 150سانتیمتر است.
بیشترین وزن گزارش شده 200 کیلوگرم از مکزیک.
• سن:
بیشترین طول عمر ماهی گیدر 9 سال و از قاره آمریکا گزارش شده است.
• غذا:
معمولا در طول روز تغذیه می کند.
ماهی گیدر از انواع ماهیان، سخت پوستان و اسکوئید (ماهی مرکب) تغذیه می کند.
مطالعه ای در سواحل چابهار نشان می دهد که غذای غالب گیدر در فصول بهار و تابستان اسکوئید و در فصول پاییز و زمستان انواع ماهی است.
استراتژی تغذیه ماهی گیدر در غرب اقیانوس هند با عوامل زیست محیطی و توده زنده پلانکتونی ارتباط مستقیم دارد و بنظر می رسد تون ماهیان هنگام مهاجرت و جستجوی مناطق غنی از غذا، هرچه بر سر راه ببینند، مورد تغذیه قرار می دهند. قدرت تطابق ماهی گیدر با انواع غذاها بسته به شرایط بسیار بالاست.
مطالعات دیگری در دریای عمان نیز نشان میدهد که بیشتر حجم معده گیدر را اسکوئید پشت ارغوانی و بعد ماهیان استخوانی و درصد کمی نیز خرچنگ مورد تغذیه قرار گرفته است.
مطالعات انجام شده در کانال موزامبیک تا دماغه جنوبی هندوستان نشان می دهد که میزان اسکویید در معده ماهی گیدر با نزدیک شدن به ساحل افزایش می یابد و درکنار آن ماهی پرنده و تون ماهیان کوچک مصرف شده اند. در آبهای هندوستون پنجزاری ماهیان، تک خار ماهیان، گیش ماهیان و پیکاسو ماهیان در معده گیدر مشاده شده اند.
در سواحل شرقی اقیانوس آرام در کنار ماهیان، جلبک سارگاسوم نیز در معده گیدر مشاهده شده اند.
بنظر میرسد در زمستان تغذیه کاهش یافته که می تواند مرتبط با شروع دوره تخمریزی باشد. بعد از تخمریزی تغذیه ماهی گیدر افزایش می یابد که با برای جبران انرژی از دست رفته حین تخمریزی است.
ماهی گیدر از حدود ساعت 7 صبح شروع به یافتن طعمه می کند و تغذیه در ساعت 3 بعد از ظهر به اوج خود می رسد و تا 9 شب ادامه دارد. تفاوت در ساعتهای نمونه برداری از گیدر می تواند در تعیین نوع غذاهای غالب موثر باشد.

• ژنتیک: تعداد کروموزومهای هاپلویید/گامتیک(n) برابر24 و دیپلوئید/زیگوتیک (2n) برابر 48-48 عدد عنوان شده است
• رفتارهای خاص:
گله هایی بر اساس اندازه تشکیل می دهند که ممکن است گونه های دیگر نیز داخل آن باشند. ماهیان بزرگتر بر اساس مواردی مثل تجمع آبزیان دیگر مثل پورپویز ها (گرازماهی) و ریزش مواد غذایی آواری تشکیل گله می دهند.
سایر توضیحات:
بچه های این ماهی شباهت زیادی به گونه های دیگر تن ماهیان نظیر هوور دارد و از این رو محاسبات آماری را به اشتباه می اندازد.
به کمبود اکسیژن حساس است، از این رو در اعماق زیر 250 متری مناطق گرمسیری دیده نمی شود.
مهاجرتهای عمودی و افقی دارد.
الگوی شنای ماهی گیدر مثل اغلب تن ماهیان با حرکات بدن و یا باله دمی است. سرعت شنای گیدر بسته به اندازه و وضعیت و نوع شنا، بین نیم متر تا 20 متر بر ثانیه می باشد. این ماهی در هنگام شنا در هر ثانیه بین نصف تا سی برابر طول بدن مسافت طی میکند.

ماهی گیدر مورد حمله و تغذیهء کوسه ماهیان، وال ها و دولفین ها و نیز سایر تن ماهیان قرار می گیرد.

در بین تونهای زردباله همنوع خواری رایج است

■ تولید مثل ماهی گیدر:

ماهی گیدر در هنگام بلوغ جنسی معمولا طولی حذود 103 سانتیمتر دارد. در ایران طول بلوغ جنسی ماهی ماده گیدر 76 سانتیمتر می باشد.
اوج زمان تخمریزی ماهی گیدر، تابستان است. تخم و لاروها پلاژیک هستند.
تخمریزی در آبهای گرمسیری و استوایی اقیانوسها انجام می شود. در عرضهای جغرافیایی بالاتر، تخمریزی فصلی است و اوج آن در تابستان است و در عرضهای پایینتر تخمریزی ممکن است در کل سال صورت بگیرد. تخمریزی در آنها یکباره نیست و ممکن است طی چندروز صورت بگیرد. تخم و اسپرم برای لقاح در آب رها می شوند.
در آبهای ایران، فعالیت تخم ریزی ماهی گیدر در بهار شروع شده و اوج آن در اردیبهشت و خرداد است .
در بررسی تخمدان ماهی گیدر در ایران، چهار مرحله جنسي شامل: نابالغ، در حال بلوغ، در حال رسيدن و رسيده در ماهيهاي آزمايش شده مشاهده گرديد. اندازه قطر اووسيت در تخمدان طي روند اووژنز داراي مراحل: نابالغ (كمتر از 20 ميكرون) در حال بلوغ (بيشتر از 40 ميكرون) در حال رسيدن (كمتر از 60 ميكرون) و رسيده (120 ميكرون) بوده و در مجموع تخمدان اين ماهي از نوع ناهماهنگ (Asynchronous) ميباشد.

■ صید ماهی گیدر:

صید گیدر ارزش تجاری بالایی دارد.
صید آن در آبهای نزدیک به سطح و با تورهای دایره ای محاصره ای صورت می گیرد.
از ماهیان مناسب ماهیگیری ورزشی نیز می باشد.
صید این گونه در آبهای ایران با ابزارهای متفاوتی از جمله قلاب و گوشگیر سطح در بخش سنتی، و تور پیاله ای و رشته قلابهای طویل در بخش صنعتی صورت می گیرد.
صید آن در سواحل چابهار قابل توجه است و قسمت عمده سرمایه گذاری در بخش صید صنعتی و سنتی را بخود اختصاص داده است.
در سیستان و بلوچستان صيد سنتي گوشگير سطح رواج دارد

■ ارزش های اقتصادی ماهی گیدر:

در سطح جهان بیشتر بصورت کنسرو و یخزده فروخته می شود، اما تازه و دودی آن نیز طرفدار دارد. ارزش آن بدلیل استفاده در پخت غذای ساشیمی (غذای دریایی ژاپنی با ورقه های ماهی و معمولا خام) بسیار بالاست.
تکثیر و پرورش مصنوعی آن در مرحله آزمایشی است.
از ماهی گیدر، فرآورده خشک شیرین Tuna Candy تهیه می شود.
مطالعات انجام شده در ایران نشان می دهد که ارزش غذایی گوشت گیدر بسیار بالا بوده و پروتئین های هیدرولیز شده از آن می تواند نیاز یک انسان بالغ به اسیدهای آمینه را مرتفع سازند.
در صنعت کنسروسازی مصرف بسیار زیادی دارد.

■ وضعیت ذخایر ماهی گیدر:

آمار دقیقی توسط کشورهای صید کننده ارائه نمی شود.
ماهی گیدر در بین ماهیان جنوب ایران، بیشترین سهم در صید را دارد.
با وجود پراکنش گسترده آن، در سیاهه قرمز IUCN، در ردهء NT یا در نزدیکی تهدید قرار گرفته است.

■ بهداشت و بیماری ها:

طی مطالعه ای در ایران، آکانتوسفال ها که از گونه های انگلی غالب ماهی گیدر هستند، از دستگاه گوارش جدا شده اند. در این پژوهش گونهRhadinorhynchus sp از ماهی تون گیدر ایران جدا شده است.

بیماری های گوناگونی در این ماهی مشاهده شده از جمله:
Anisakis Disease, Caligus Infestation, Callitetrarhynchus Disease, Pseudocycnus Disease, Hexostoma thynni Disease, Tentacularia Disease of Coryphaen, Caligus Infestations, Nybelinia Disease, Gymnorhynchus Infestation, Hirudinella Infestation, Philometroides Infestation, Hexostoma sibi Disease, Areotestis Infection, Tristomella Infestation, Coeliotrema Infestation, Didymocystis Infestation, Didymocystoides Infestation, Capsala Infestation,
Koellikerioides Infestation, Köllikeria Infestation, Platocystis Disease, Univietellodidymocytis Infestation, Uroproctinella Infestation, Wedlia Infestation, Hepatoxylon Infestation, Sphyriocephalus Disease...


»» گالری عکس و فیلم ماهی گیدر:

نمای عمومی بدن گیدر یا تن زردباله نقشه پراکنش و تراکم جهانی ماهی گیدر ماهی گیدر، هاوایی
نمای عمومی بدن گیدر یا تن زردباله نقشه پراکنش و تراکم جهانی ماهی گیدر ماهی گیدر، هاوایی
نمای عمومی بدن گیدر یا تن زردباله صید ورزشی گیدر، تایلند استخوانهای جمجمعه و ستون مهرهای ماهی گیدر یا تن زردباله
گله ماهی گیدر در تور، اکوادور صید ورزشی گیدر، تایلند استخوانهای جمجمعه و ستون مهرهای ماهی گیدر یا تن زردباله
شعاع آبششی ماهی گیدر همراه با انگلهای روی آن، پرو ترسیمی از لارو ماهی گیدر تمبر منتشر شده با عکس تن زردباله، گیدر
شعاع آبششی ماهی گیدر همراه با انگلهای روی آن، پرو ترسیمی از لارو ماهی گیدر تمبر منتشر شده با عکس تن زردباله، گیدر

:: صفحات پیشنهادی برای مطالعه:


page1: Family: Scombridae: خانواده تن ماهیان
page2: Scomberomorus commerson ماهی شیر
page3: Scomberomorus guttatus ماهی قباد

page4: Thunnus tonggol ماهی هوور

کلیه حقوق این وب سایت برای FishBase.ir محفوظ می باشد. هرنوع کپی برداری ممنوع است.
Designed by: Mehdi Mahjoob