تماس درباره ما منابع سایت سایر آبزیان خزر گونه ها خانواده ماهیان خزر درباره دریای خزر  
 
 
 
 
  دریای خزر
گاوماهی سرگنده
( Ponticola kessleri )
 
گاوماهی سرگنده

:: ماهیان دریای خزر ایران خانواده گاوماهیانگونه گاوماهی سرگنده

◄ این گونه در بخش ماهیان آب‌های داخلی نیز مورد اشاره قرار گرفته است.

■ سیستماتیک:

■ نام علمی گونه: Ponticola syrman (Günther, 1861)j
:: نام فارسی و محلی ایران: گاوماهی سرگنده
• اسامی محلی » گرزک

:: رده‌بندی کامل ↓
Class: Actinopterygii (رده: پرتوبالگان)
Infraclass: Teleostei (فرو رده: پیوسته‌استخوانان)
Order: Gobiiformes (راسته: گاوماهی‌سانان)→ منابع قدیمی‌تر: سوف‌ماهی‌سانان
Suborder: Gobioidei (زیرراسته: گاوماهی‌واران)
Family: Gobiidae (خانواده: گاوماهیان) (En: Gobies)
Subfamily: Gobiinae
Genus: Ponticola
Species: Ponticola kessleri (گونه: گاوماهی سرگنده)
◄ تداخل اطلاعاتی با گونه Ponticola gorlap دارد که در گذشته زیرگونه این ماهی به شمار می‌رفته است.

:: نام انگلیسی: Bighead goby و نیز Kessler's Goby
• سایر زبان‌ها: روسی » Bychok-golovach. ترکی » Kaya balığı
:: برخی از اسامی مترادفِ علمی قدیمی، یا غیرمعتبر: Gobius kessleri, Neogobius kessleri, Gobius platycephalus
:: ریشه لغوی: -

■ کشورهای محل زندگی گاوماهی سرگنده:

• گزارش‌شده از ایران در دریای خزر و کشورهای دیگر نظیر:
روسیه، قزاقستان، ترکیه، اتریش، بلغارستان، آلمان، مجارستان، مولداوی، رومانی، صربستان، اسلواکی، اکراین

■ زیستگاه‌های گزارش‌شده گاوماهی سرگنده:

• بومی در آب‌های ایرانی دریای خزر ، رودخانه‌های ورودی و خروجی تالاب انزلی و در سراسر رودخانه سفیدرود از دهانه تا سد منجیل، استان مازندران، محمودآباد، استان گلستان و...
• سایر نقاط جهان:
دریای خزر، دریای سیاه، رودخانه دانوب
، رودخانه ولگا، رودخانه دانوب.

■ ویژگی‌های زیستگاه گاوماهی سرگنده:
ساکن آب شیرین و آب لب‌شور، بنتوپلاژیک (بستر و دور از بستر)
از گاوماهیان ساحلی که تا عمق 25 متری دریای خزر زیست می‌کند.
ساکن آب‌های معتدل با دمای 4 تا 20 درجه سانتیگراد
بیشتر ساکن آب‌های با شوری پایین است. آب‌های پایین‌دستی رودها و تالاب‌ها، دریاچه‌ها، رودهای بزرگ، بندرگاه‌ها و بسترهای سنگی یا بسیار علفی در آب‌های ساکن تا جریان‌دار.
مختصات جغرافیایی: 50°شمالی تا 43°شمالی و 26°شرقی تا 52°شرقی

■ مشخصات ظاهری، رفتاری و فیزیولوژیک گاوماهی سرگنده:

• شکل بدن: اولین باله پشتی دارای 5-6 شعاع سخت غیرمنشعب و دومین باله پشتی دارای یک شعاع سخت غیرمنشعب و 16-18 شعاع نرم منشعب | باله مخرجی دارای یک شعاع سخت غیرمنشعب و 11-14 شعاع نرم منشعب | قطر سر خیلی بیشتر از ارتفاع آن | لب فوقانی در پهلوها بطور قابل ملاحظه‌ای پهن است | رنگ بدن این ماهی نقره‌ای متمایل به زرد | در پهلوها دارای 5 لکه سیاه و در قسمت باله دمی دارای لکه‌های مثلثی شکل است | در باله‌های پشتی دارای نوارهای افقی است که بعضی از آنها به شکل زیگزاگ هستند. | دارای فلس‌های شانه‌ای که بطور کامل بین فضای پیش‌باله پشتی و پس سر را پوشانده‌اند | فلس‌های پهلوی بدن 68-72+3-4 عدد | طول پوزه 1.5-2 برابر قطر چشم | بخش خلفی اولین باله پشتی فاقد نقاط سیاه | باله شکمی بصورت دیسک مکنده.
• اندازه: حداکثر طول کل 22 سانتیمتر. در ایران بیشینه طول 14 سانتیمتر و وزن آن 60 گرم است. میانگین طول 9 سانتیمتر و میانگین وزن 12.5 گرم.
• طول عمر: 3 تا 4 سال و به ندرت تا 5 سال.
• غذا: سخت‌پوستان مثل مایسیدها، ناجورپایان Corophiidae، ماهیان کوچک بویژه گاوماهیان دیگر.
• ژنتیک: تعداد کروموزوم‌های هاپلویید/گامتیک (n) برابر 23 عدد و کروموزوم‌های دیپلوئید/زیگوتیک (2n) برابر 46-46 عدد است.
پژوهشی در ساحل محمودآباد نشان داد که عدد کروموزومی گونه مذکور 46=2n و تعداد بازوهای کروموزومی نیز 46=NF است. کاریوتایپ این گونه مشتمل بر 23 زوج کروموزوم آکرو- تلو سانتریک بود. بنابراین فرمول کروموزومی این گونه بصورت 2n=46(a-t) قابل پیشنهاد شد. سایر شاخص‌های کاریولوژیک مبین آن بود که طول نسبی کروموزوم‌ها 2.34 تا 7.04 و دامنه تنوع طولی معادل 1.67 تا 5.01 می باشد. بعلاوه طول کلی کروموزوم‌ها 71.16 میکرون بدست آمد.
مطالعه دیگری در سواحل گلستان و گیلان، عنوان نمود که 2 گروه ژنتیکی متفاوت از این گونه در سواحل ایرانی دریای خزر (گیلان و گلستان) وجود دارد.
• خصوصیات رفتاری: بی‌خطر برای انسان.
• سایر توضیحات: -

■ تولیدمثل گاوماهی سرگنده:

نرها در 3 سالگی و ماده‌ها در 2 سالگی بالغ می‌شوند.
تخمریزی در 2 سالگی شروع می‌شود، و در ماه مارس تا ماه مه صورت می‌گیرد. در قسمت‌های سفلی دلتای رود ولگا در اواخر ماه آوریل تا ماه ژوئن (فروردین تا خرداد) تخمریزی می‌کند.
تخم‌های چسبناک آن روی سنگ‌ها و پوسته‌ها و گیاهان آبی می‌چسبند. تخمریزی در بسترهای سنگی و سنگلاخی و نزدیک ساحل صورت می‌گیرد.
ماهی نر از تخم‌ها تا زمان گشوده شدن مراقبت می‌کند.
هماوری متوسط این ماهی 1329 عدد تخم است.

■ صید گاوماهی سرگنده:

-

■ ارزش‌های اقتصادی گاوماهی سرگنده:

خارج از ایران دارای ارزش صید تجاری.

وضعیت ذخایر گاوماهی سرگنده:

در سیاهه قرمز گونه‌های IUCN، دارای وضعیت "کمترین نگرانی" (LC) است.
در آب‌های ایران، پراکنش وسیع اما کم‌تعداد دارد.

■ بهداشت و بیماری‌های گاوماهی سرگنده:

-

تصاویر و فیلم‌ از گاوماهی سرگنده:

گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده
گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده پراکنش گاوماهی سرگنده
گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده
ترسیمی از گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده رادیوگرافی اسکلنت گاوماهی سرگنده
گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده
گاوماهی سرگنده، کاسه باله شکمی دهان گاوماهی سرگنده گاوماهی سرگنده، در حال خوردن ماهی لوچ
فیلم‌هایی از گاوماهی سرگنده
 
 

↓صفحات پیشنهادی برای مطالعه↓


خانواده Gobiidae: گاوماهیان

گونه Ponticola gorlap : گاوماهی سرگندهء خزری
گونه Ponticola bathybius : گاوماهی عمق‌زی
گونه Ponticola syrman : گاوماهی سیرمان
گونه Ponticola ratan : گاوماهی راتان