تماس درباره ما منابع سایت سایر آبزیان گونه های ماهی خانواده ماهیان آبهای داخلی آبهای داخلی  
 
 
 
 
 
  آب‌های داخلی ایران
سیاه‌ماهی باله‌بلند
( Capoeta trutta )
 
سیاه‌ماهی باله‌بلند

:: ماهیان آب‌های داخلی ایران خانواده کپورماهیان گونه سیاه‌ماهی باله‌بلند

■ سیستماتیک:

■ نام علمی گونه: Capoeta trutta (Heckel, 1843) j
:: نام فارسی و محلی ایران: سیاه‌ماهی باله‌بلند، سیاه‌ماهی خاردار، سیاه‌ماهی خالدار، سیاه‌ماهی برگ بیدی، شیرماهی، برزم، سیاه‌ماهی
• اسامی محلی » تویینی (این نام به گونه‌های دیگری هم گفته می‌شود.)، تویینی گل‌خورک

:: رده‌بندی کامل ↓
Class: Actinopterygii (رده: پرتوبالگان)
Infraclass: Teleostei (فرو رده: پیوسته‌استخوانان)
Order: Cypriniformes (راسته: کپورماهی‌سانان)
Family: Cyprinidae (خانواده: کپورماهیان) (En: Minnows or carps)
Subfamily: Cyprininae
Genus: Capoeta (جنس: سیاه‌ماهی)
Species: Capoeta trutta (گونه: سیاه‌ماهی باله‌بلند)

:: نام انگلیسی: Long spine scraper
• سایر زبان‌ها: ترکی » Lekeli siraz balığı
:: برخی از اسامی مترادفِ علمی قدیمی، یا غیرمعتبر: Scaphiodon trutta, Capoeta barroisi persica
:: ریشه لغوی: Capoeta: از واژه kapwaeti، نام محلی ماهی در آذربایجان و گرجستان /

■ کشورهای محل زندگی سیاه‌ماهی باله‌بلند

• گزارش‌شده در ایران و نیز:
ترکیه، عراق و سوریه

■ زیستگاه‌های گزارش‌شده سیاه‌ماهی باله‌بلند

• بومی ایران، حوضهء آبریز دجله، جمعیت‌های این ماهی در رودخانه‌های گاماسیاب، دینور، قره‌سو، رازآور، سیمره، کرخه، کارون، بازفت، ارمند، گاورود، سیروان، زاب کوچک و فهلیان دیده شده‌اند. رودخانه الوند کرمانشاه، سد قشلاق سنندج، رودخانه سزار، رود دز.
• سایر کشورها: حوضهء آبریز دجله و فرات

■ ویژگی‌های زیستگاه سیاه‌ماهی باله‌بلند
ساکن دریاچه‌ها و رودهای آب شیرین، بستر و دور از بستر.
ساکن آب‌های نیمه‌گرمسیری.
در عمق کمتر از 1.5 متر و جریان سریع آب، روی بسترهای شنی، ماسه‌ای و قلوه‌سنگی.
در مناطق دارای pH نسبتا قلیایی، دمای حدود 25 درجه سانتیگراد، اکسیژن بالا و شوری 1-2 جزء در هزار.

■ مشخصات ظاهری، رفتاری و فیزیولوژیک سیاه‌ماهی باله‌بلند

• شکل بدن: باله پشتی 3-4 شعاع سخت و 7-9 شعاع نرم دارد. | باله مخرجی دارای 3 شعاع سخت و 5 شعاع نرم | باله سینه‌ای دارای 14-18 شعاع نرم | باله شکمی دارای 8-10 شعاع نرم | تعداد جارویی‌های آبششی (Gill Rakers) برابر 21-31 عدد | خط جانبی دارای 65-82 فلس | تعداد مهره‌ها مجموعا 43-46 عدد | بالای خط جانبی 15-18 ردیف و پایین خط جانبی 10-17 ردیف فلس دارد. | ناحیه پشتی و جلوی بالهء پشتی فشرده است و فلس ندارد، مگر نزدیک پس سر. | فرمول دندان حلقی معمولا 2.3.4-4.3.2 است، و دندان‌ها در نوک قاشقی‌شکل هستند با تاج باریک. | دهان از نوع زیرین و مایل، با یک پوشش شاخی قوی در فک پایین. | روده بسیار طولانی با چندین لوپ خلفی و قدامی. | آخرین شعاع غیرمنشعب بالهء پشتی، بلند است. | فلس‌ها ریز هستند. | آخرین شعاع غیرمنشعب بالهء پشتی قوی و استخوانی است. | بدن و سر و بالهء پشتی و گاهی باله دمی پوشیده از نقاط ریز و واضح سیاه هستند که اغلب شکل x یا c دارند. بعضی نمونه‌ها در خوزستان فاقد خال هستند. رنگ بدن در پشت قهوه‌یا تا زرد، یا سبز زیتونی، پهلوها نقره‌ای سفید، و شکم روشن‌تر است. بعضی ماهیان بسیار کمرنگ و تقریبا سفید هستند. فلس‌های بالای پهلو دارای حاشیه تیره هس تند. رنگ چشم در بالا نارنجی یا نقره‌ای است. باله‌های پایینی در پایه‌شان نارنجی تا زرد و ناحیه انتهایی آنها سیاه است یا اینکه ممکن است کلا نارنجی یا زرد باشند. باله‌های پشتی و دمی خاکستری یا شفاف هستند. شعاع‌های پایینی باله دمی زرد-نارنجی فام هستند.
• اندازه: حداکثر طول استاندارد بیش از 48.5 سانتیمتر
متوسط طول در قسمت‌های فوقانی رودخانهء کارون در چهارمحال و بختیاری، 15.2 سانتیمتر بوده است.
• طول عمر:حداکثر سن نرها 7 و ماده‌ها 10 سال است. در رود الوند کرمانشاه تا 6 ساله مشاهده شده است.
در گاماسیاب، تا 5 ساله مشاهده شده است.
• غذا: مطالعه در روز سزار لرستان، نشان از گیاهخواری این گونه است. بخش عمدهء محتویات دستگاه گوارش گیاهان تک‌سلولی پریفیتونی بوده است. از میان آن‌ها غذای اصلی شامل پریفیتون‌های جنسهای Navicula Cymbella, Diatoma, Nitzschia بوده‌اند. همچنین جنس‌های دیگر پریفیتون‌ها شامل Microspora, Coconeis, Oscillatoria, Pediastrum, Rhoicosphenia, Mougeotia, Tribonema, , Synedra, Cosmarium, و Spirogyra غذای فرعی اعلام شده‌اند.
میزان زیادی شن نیز در سیستم گوارشی آنها دیده شده است.
• ژنتیک: تعداد کروموزوم‌ها برابر 2n=150 ، احتمالا هگزاپلوئید.
• خصوصیات رفتاری: بی‌خطر برای انسان.
• سایر توضیحات: -

■ تولیدمثل سیاه‌ماهی باله‌بلند

در کلیه ماه‌های سال تخمریزی آن دیده شده است. در خوزستان تخم‌های کاملا رسیده در 11 بهمن مشاهده شده‌اند، در حالیکه ماهیان صیدشده در 16 تیر در شرایط تخمریزی نبوده‌اند. اوج تخمریزی در ایران و رود میمه، ماه‌های مارس مه است.
نرها در سن 2 سالگی و ماده‌ها در 3 سالگی بالغ می‌شوند.
هماوری مطلق این ماهی حداکثر 61425 عدد تخم است.
نسبت جنسی (رودخانه الوند کرمانشاه) 1 ماده در برابر 1.27 نر بوده است. در رود میمه، به ازای هر 1 نر، 1.35 ماده وجود دارد. نسبت جنسی در گاماسیاب کرمانشاه، 1 ماده و 1.96 نر بوده است.
ماهیان ماده در مقایسه با ماهیان نر به طول، سن و وزن بیشتری می‌رسند.
قطر تخمک رود الوند بین 0.06 تا 08 مشاهده شده است. در ترکیه قطر تخم رسیده بین 1.33 تا 2.11 میلیمتر اعلام شده است. در فرات قطر تخمک 1.04 است. در رود میمه ایلام، قطر تخم‌ها 1.9 میلیمتر بوده است. قطر تخمک این ماهی در گاماسیاب کرمانشاه، بین 0.12 تا 1.9 بوده است.

■ صید سیاه‌ماهی باله‌بلند

با قلاب و نیز تور سالیک و گوشگیر.

■ ارزش‌های اقتصادی سیاه‌ماهی باله‌بلند

صید تجاری و ورزشی دارد.
در ترکیه ماهی تجاری مهمی است. در ایران با وجود بازارپسندی، عرضهء کمتری دارد.

وضعیت ذخایر سیاه‌ماهی باله‌بلند

در سیاهه قرمز گونه‌های IUCN، دارای وضعیت "کمترین نگرانی" (LC) است.

■ بهداشت و بیماری‌های سیاه‌ماهی باله‌بلند

در این گونه عوامل بیماری‌زای گوناگونی گزارش شده‌اند، ازجمله:
انگل‌های مونوژن Dactylogyrus pulcher و Dactylogyrus microcirrus، در سدّ دز در این ماهی مشاهده شده است.
در رود کارون، دو انگل میکزوسپورا یعنی Myxobolus molnari از آبشش و Myxobolus mokhayeri از فاصلهء شعاع‌های بالهء سیاه‌ماهی باله‌بلند گزارش شده است.
از این ماهی در رودخانه‌های خرم‌آباد، کرم انگلی Neoechinorhynchus sp. و Rhabdocona sp. در رود دز همچنین انگل Neoechinorhynchus spiramuscularis از روده، Diplostomum spathaceum از چشم، و Ichthyophthirius multifiliis از پوست و آبشش مشاهده شده است. همچنین جنس داکتیلوژیروس در این ماهی مشاهده شده که باعث ابری شدن پوست و لکه خاکستری روی پوست باله و خونریزی روی پوست می‌گردد.
انگل سخت‌پوست Lernaea sp. و Tracheliastes polycolpus در سیاه‌ماهی باله‌بلند دیده شده است. همچنین در رود دز، انگل خاربرسر Neoechinorhynchus zabensis گزارش شده است.
• پژوهشی در رودخانه زمکان شهرستان ثلاث باباجانی کرمانشاه، نشانگر وجود فلزات سنگین کادمیوم، سرب، روی و مس در این ماهی بود، که اگرچه کمتر از استانداردهای جهانی بود، اما لزوم پایش دائمی این ماهی را با توجه به تجمع‌پذیری این فلزات نشان می‌دهد.
• پژوهشی نشان داده که در برخی رودخانه ها مانند اهرم، دویرج، ایوان عباسی، سیروان و زیمکان الگوی رشد سیاه‌ماهی باله‌بلند، آلومتریک منفی بود که نشان از وضعیت نامناسب تغذیه ای در این رودخانه ها می باشد.

تصاویر و فیلم‌ از سیاه‌ماهی باله‌بلند:

سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند
سیاه‌ماهی باله‌بلند
عکس: اسماعیلی
سیاه‌ماهی باله‌بلند، رود گاماسیاب
عکس: عباسی
پراکنش سیاه‌ماهی باله‌بلند
نقشه: جولاده رودبار و همکاران
سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند
ترسیمی از سیاه‌ماهی باله‌بلند
سیاه‌ماهی باله‌بلند، ترکیه
رادیوگرافی سیاه‌ماهی باله‌بلند
سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند
سیاه‌ماهی باله‌بلند، ترکیه
سیاه‌ماهی باله‌بلند، رود سزار
عکس: مرمضی
سیاه‌ماهی باله‌بلند
عکس: زارع
سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند سیاه‌ماهی باله‌بلند
سیاه‌ماهی باله‌بلند، دندان حلقی
نمای نزدیک از فلس سیاه‌ماهی باله‌بلند
عکس: جولاده رودبار و همکاران
سیاه‌ماهی باله‌بلند، گاورود
عکس: جولاده رودبار و همکاران
فیلم‌هایی از سیاه‌ماهی باله‌بلند
 
 

↓صفحات پیشنهادی برای مطالعه↓


خانواده Cyprinidae: کپورماهیان در آب‌های داخلی ایران
خانواده Cyprinidae: کپورماهیان در دریای خزر

گونه Capoeta umbla : سیاه‌ماهی دجله
گونه Capoeta pyragyi : سیاه‌ماهی فراغی
گونه Capoeta mandica : سیاه‌ماهی مند

گونه Turcinoemacheilus saadii : ماهی لوچ کوتوله سعدی