تماس درباره ما منابع سایت سایر آبزیان گونه های ماهی خانواده ماهیان درباره خلیج فارس و دریای عمان  
 
  خلیج فارس و دریای عمان
خانواده شگ‌ماهیان (Clupeidae)
 


■ مشخصات کلی خانواده شگ‌ماهیان (Clupeidae):

»» خانواده شگ‌ماهیان، جزو راسته شگ‌ماهی‌سانان (Clupeiformes) است.

:: به دلیل حضور خانواده Clupeidae در آب‌های داخلی و آب‌های دریای خزر، در این دو بخش نیز به این خانواده اشاره شده است.

ریشه لغوی: لاتین > Clupea= ساردین. برگرفته شده از واژه Clupeus = سپر (اشاره به نوع فلسها) + odous = دندان (یونانی).

نام انگلیسی: Herrings, Shads, Sardines, Menhadens

نام فارسی: شگ ماهیان.

Clupeidae

■ خصوصیات زیستی و شیلاتی خانواده Clupeidae:

  • پراکنش جهانی، بیشتر نقاط گرمسیری 70 درجه شمالی تا 60 درجه جنوبی.
  • این خانواده 55 جنس و 197 گونه در آب‌های جهان دارد
  • اغلب ساکن مناطق ساحلی دریایی و زندگی بصورت گروهی.
  • برخی ساکن آب‌های شیرین و مهاجر از دریا به رود هستند. مهاجرت آنها تابع فصل و دما است.
  • بدن معمولا دوکی‌شکل، گرد و بسیار فشرده است.
  • سر بدون فلس. فلس‌ها از نوع دایره‌ای و نرم و سست هستند.
  • دندان‌های فکی در صورت وجود، کوچک هستند. دهان انتهایی، با فک‌های غیر قابل ارتجاع بوسیله پیش‌فکی‌های کوتاه و فکی‌های طویل محدود شده است.
  • باله پشتی منفرد، کوچک و نزدیک میانه بدن است.
  • باله شکمی کم و بیش در امتداد عمودی باله پشتی قرار دارد.
  • بعضی گونه های این خانواده فاقد باله های پشتی و شکمی هستند و فقط شعاع‌های نرم را دارند.
  • باله دمی دو شاخه است.
  • در بعضی گونه‌ها خط جانبی، از چند فلس عقب‌تر از سر شروع می‌شود. در بسیاری دیگر خط جانبی وجود ندارد.
  • دارای صفحات زره ای (Scute) هستند. در بعضی گونه های یک صفحه زره‌ای منفرد در ناحیه شکمی دارند.
  • معمولا 5 تا 10 شعاع آبششی دارند.
  • کیسه شنا، توسط زوائد قدامی با معده و گوش داخلی و به وسیله زوائد خلفی با مخرج ارتباط پیدا می‌کند. زائده خلفی ممکن است به صورت زائده کوری در آید.
  • اغلب از جانداران پلانکتونی تغذیه می‌کنند. بعضی علفخوار هستند.
  • دارای دو سری مهاجرت‌های عمودی (عمقی) وجهت تخمریزی و افقی (ساحلی) جهت تغذیه است.
  • اندازه آنها متغیر بوده و بین 2 تا 75 سانتیمتر هستند.
  • از لحاظ شیلاتی با ارزش بوده و مصرف غذایی و روغن کشی و نیز غذای دام و آبزیان دارند.
  • تخم‌ها شناور هستند. از تخم‌ها نگهبانی نمی کنند.
  • صید آنها توسط ترال، تورگوشگیر، تورگردان، مشتا و تورگردان ساحلی انجام می‌شود.
  • اولین فسیل‌ها مربوط به ترشیاری پایینی، ائوسن پایینی است

 

■ پراکنش در ایران:

جنس‌های شگ‌ماهیان بخش ایرانی خلیج فارس و دریای عمان: در آب‌های ایرانی خلیج فارس و دریای عمان، 8 جنس از خانواده Clupeidae شناسایی شده است:

  • 1. Amblygaster
  • 2. Anodontostoma
  • 3. Herklotsichthys
  • 4. Hilsa
  • 5. Nematalosa
  • 6. Sardinella > ساردینچه‌ها
  • 7. Spratelloides > خمسی‌وارها
  • 8. Tenualosa > صبورها

 

■ گونه‌های شگ‌ماهیان ایران در خلیج فارس و دریای عمان: از 8 جنس فوق، در آب‌های ایران 21 گونه به شرح جدول زیر گزارش شده است.
◄ با کلیک روی نام گونه، به صفحه اختصاصی آن بروید


1. Amblygaster leiogaster
ساردین شکم‌صاف
2. Amblygaster sirm
ساردین لکه‌دار
3. Anodontostoma chacunda
گواف کوچک
4. Herklotsichthys lossei
هرینگ خلیج فارس
5. Herklotsichthys punctatus
هرینگ پشت‌خالدار
6.Herklotsichthys quadrimaculatus
هرینگ نوارآبی
7. Hilsa kelee
شکم تیغی
8. Nematalosa arabica
گواف عربی
9. Nematalosa nasus
گواف رشته دار، گواگ، پهلوا، گواف
10. Nematalosa persara
گواف پرسارا
11. Nematalosa resticularia
گواف خلیجی
12. Sardinella albella
ساردین سفید، گورخ، مومغ
13. Sardinella fimbriata
ساردین حاشیه‌دار
14. Sardinella gibbosa
ساردین پهلوطلایی
15. Sardinella longiceps
ساردین روغنی هندی، مومغ باریک
16. Sardinella melanura
ساردین دم‌سیاه
17. Sardinella sindensis
ساردین سند
18. Spratelloides delicatulus
ساردین ظریف
19. Spratelloides gracilis
خمسی لاغر
20. Tenualosa ilisha
زبور، صبور
21. Tenualosa toli
صبور دهان‌گشاد

 

 
تصاویر زیر، برخی از گونه های خانواده Clupeidae را در نقاط مختلف جهان نشان میدهد:

Brevoortia aurea >> منهادن برزیلی Clupea harengus >> هرینگ اطلس Escualosa thoracata >> ساردین سفید
Brevoortia aurea >> منهادن برزیلی Clupea harengus >> هرینگ اطلس Escualosa thoracata >> ساردین سفید
Etrumeus teres >> هرینگ گِرد Herklotsichthys lossei >> هرینگ خلیج Neoopisthopterus tropicus >> هرینگ باله دراز گرمسیری
Etrumeus teres >> هرینگ گِرد Herklotsichthys lossei >> هرینگ خلیج Neoopisthopterus tropicus >> هرینگ باله دراز گرمسیری