تماس درباره ما منابع سایت سایر آبزیان گونه های ماهی خانواده ماهیان درباره خلیج فارس و دریای عمان  
 
 
  خلیج فارس و دریای عمان
خانواده تون‌ماهیان
(Scombridae)
 


 

■ مشخصات کلی خانواده تون‌ماهیان (Scombridae):

»» خانواده تون‌ماهیان (تون‌ماهیان) به راسته سوف‌ماهی‌سانان (Perciformes) تعلق دارند.

ریشه لغوی: یونانی > scomber= ماهی ماکرل

نام انگلیسی: Mackerels, Tunas, Bonitos

نام فارسی: تون‌ماهیان، تن ماهیان

Scombridae

■ خصوصیات زیستی و شیلاتی خانواده تون ماهیان Scombridae:

  • پراکنش در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری.
  • در آب‌های جهان دارای 15 جنس و 54 خانواده هستند.
  • بدن کشیده و دوکی شکل و تا حدی فشرده در بعضی از جنسها.
  • پوزه نوک تیز، پیش سرپوش آبششی جدا از استخوانهای بینی (Nasal) و بوسیله استخوانهای پرویزنی (Ethmoid) جدا می شوند.
  • دهان بزرگ، دندانهای آرواره ای قوی، معمولی یا ضعیف که چندان مناسب گوشتخواری نیستند. سفق دهان و زبان نیز ممکن است دندان داشته باشند.
  • دو باله پشتی مجزا دارند که میتوانند در شیارهای پشتی جمع شوند (در مواقع شنای سریع). 5 تا 12 بالچه نیز بین باله دوم پشتی و باله دمی وجوددارد.
  • اولین باله پشتی، 9 تا 27 شعاع دارد که از انتهای سر شروع می‌شوند.
  • باله سینه‌ای، در بخش بالایی بدن قرار دارد.
  • باله‌های شکمی، متوسط یا کوچک بوده و دارای یک خار و پنج شعاع نرم می‌باشند و تقریبا زیر باله سینه‌ای قرار دارند.
  • باله دمی کاملا دوشاخه است و دارای شعاع‌های دمی است که کاملا به صفحه انتهایی ستون مهره ها متصل است.
  • حداقل دو تیغه دمی کوچک (keel) در هر طرف از پایه باله دمی. در بیشتر گونه‌ها یک تیغه بزرگتر، در وسط ساقه دمی قرار دارد.
  • خط جانبی ساده و منفرد و گاه شاخه دار است.
  • برخی گونه‌ها فاقد کیسه شنا.
  • چشم‌ها معمولا دارای پلک سوم.
  • مهره ها 31 تا 66 عدد هستند.
  • بدن با فلسهای کوچک یا متوسط و یا سپرهای فلسی پوشیده شده(بخشهای پشت سر و اطراف باله سینه ای با فلسهای نازک بزرگ پوشیده شده اند). فلس‌ها از نوع دایره‌ای یا شانه‌ای می‌باشند.
  • جنس thunnus و برخی جنس‌های مشابه، دارای یک سیستم شریانی ویژه برای تبادل دما هستند.
  • اغلب ماهیانی تندرو و ساکن مناطق اپی‌پلاژیک می‌باشند. بعضی گونه ها در آبهای ساحلی و سایرین در آب‌های دور ازساحل زیست می‌کنند.
  • ماکرل‌ها (Scomber و Rastrelliger) با کمان‌های آبششی بلند خود، پلانکتون‌ها را فیلتر می‌کنند. بعضی از گونه‌های نظیر ماکرل اسپانیایی از غذاهای دیگر نظیر ماهیان کوچک، سخت‌پوستان و سرپایان تغذیه می‌نمایند. همچنین گونه‌هایی از این خانواده گونه های دیگری از همین خانواده را می‌خورند.
  • جنس‌ها جدا بوده و معمولا جنس‌های نر و ماده، تفاوت ریختی فاحشی ندارند. در بسیاری از گونه‌ها، ماده‌ها بزرگتر از نرها هستند.
  • تخمریزی اغلب در آب‌های نزدیک ساحل مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری انجام می‌شود، تخم‌ها پلاژیک بوده و لاروهای نورس پلانکتونی هستند.
  • جزو مهمترین ماهیان صنعتی و صید ورزشی هستند.
  • می‌توان دو زیر خانواده از آن‌ها استخراج نمود: Gasterochismatinae و Scombrinae که خود به چهار دسته قابل تقسیم است. برای این تقسیم‌بندی‌ها، مطالعات بیشتری پیشنهاد شده است تا اعلام قطعیت بشود.
  • صید آن‌ها با تور گوشگیر، رشته قلاب‌های طویل، قلاب خزنده و تورگردان پیاله‌ای امکان‌پذیر است.

 

 

■ پراکنش در ایران:

• جنس‌ها: در آب‌های ایرانی خلیج فارس و دریای عمان، یازده جنس از تون‌ماهیان گزارش شده است:

  • 1. Acanthocybium (واهو): یک گونه
  • 2. Auxis (تون‌های ناوچه): دو گونه
  • 3. Euthynnus (تون‌های خوب): یک گونه
  • 4. Grammatorcynus (نشانه‌نوک‌ها): یک گونه
  • 5. Gymnosarda
  • 6. Katsuwonus
  • 7. Rastrelliger (طلالی‌ها): یک گونه
  • 8. Sarda
  • 9. Scomber (خط‌خطی‌ها): یک گونه
  • 10. Scomberomorus (خط‌خطی‌های اسپانیایی): دو گونه
  • 11. Thunnus (تون‌های اصلی): سه گونه

• گونه‌های تون‌ماهیان ایران: پانزده گونه از یازده جنس فوق در آب‌های ایرانی خلیج فارس و دریای عمان گزارش شده‌اند که به شرح جدول زیر می‌باشند↓

► با کلیک روی نام هر گونه، به صفحه اطلاعات کامل آن گونه بروید:

1. Acanthocybium solandri
واهو
2. Auxis rochei
تون گلوله‌ای
3. Auxis thazard
بچه زرده
4. Euthynnus affinis
زرده
5. Grammatorcynus bilineatus
ماهی خال‌خالی دوخطه
6. Gymnosarda unicolor
تون دندان‌سگی
7. Katsuwonus pelamis
هوور مسقطی
8. Rastrelliger kanagurta
طلال
9. Sarda orientalis
تون شرقی
10. Scomber japonicus
قباد ژاپنی
11. Scomberomorus commerson
شیر ماهی
12. Scomberomorus guttatus
ماهی قباد
13. Thunnus alalunga
تون باله‌دراز
14. Thunnus albacares
گیدر ، تون زرد باله
15. Thunnus tonggol
ماهی هوور
 
.::. تصاویر زیر، بعضی از گونه های خانواده Scombridae را در نقاط مختلف جهان نشان می دهد:
Acanthocybium solandri >> واهو Allothunnus fallai >> تن ماهی باریک Gasterochisma melampus >> شاه ماهی پروانه
Acanthocybium solandri >> واهو Allothunnus fallai >> تن ماهی باریک Gasterochisma melampus >> شاه ماهی پروانه
Grammatorcynus bilineatus >> ماکرل Gymnosarda unicolor >> تن ماهی سگ دندان Orcynopsis unicolor >> تن ماهی پهن
Grammatorcynus bilineatus >> ماکرل
دوخطه
Gymnosarda unicolor >> تن ماهی سگ دندان Orcynopsis unicolor >> تن ماهی پهن